REFERANDUMDA NEYİ OYLAYACAĞIZ? -2-

Anayasa değişiklik paketinin oylanacağı 12 Eylül referandumu için iktidar ve muhalefet partilerinin çalışmaları her geçen gün biraz daha hız kazanırken; YARIN önemli bir çalışmaya daha imza atarak referandumda  nelerin oylanacağını okuyucuları için derledi. 12 Eylül’de evet derken neye ‘evet’; hayır derken neye ‘hayır’ diyeceğiz? Değişecek olan maddelerinin 1982 anayasasında ki mevcut halleri ile teklif edilen yeni hallerini, yaşanacak değişikliğin ne anlama geldiğini ortaya koyduk. Çalışmamızın 12 Eylül’de sandık başına gidecek olan okuyucularımız rehber olmasını ümit ediyoruz.

1982 ANAYASASI

VII. Dilekçe hakkı

MADDE 74 – Vatandaşlar (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazı ile başvurma hakkına sahiptir.

Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir.

TEKLİF METNİ

VII. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı

MADDE 74 – Vatandaşlar (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazıyla başvurma hakkına sahiptir.

Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir.

Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.

Kamu Başdenetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt  çoğunluğu   aranır.   Üçüncü  oylamada  salt  çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan aday seçilmiş olur. Bu   maddede   sayılan   hakların   kullanılma   biçimi,   Kamu Denetçiliği     Kurumunun     kuruluşu,     görevi,     çalışması, inceleme     sonucunda     yapacağı     işlemler     ile     Kamu Başdenetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi ve özlük haklarına ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

ANLAMI

KAMU DENETÇİLİĞİ

Kamu denetçiliği (ombudsman) kurumu oluşturuluyor.

1982 ANAYASASI

5. Milletvekilliğinin düşmesi

MADDE 84: ………………

Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olduğu Anayasa Mahkemesi’nin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliği, bu kararın Resmi Gazete’de gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erer. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı bu kararın gereğini derhal yerine getirip Genel Kurul’a bilgi sunar.

TEKLİF METNİ

5. Milletvekilliğinin düşmesi

MADDE 84: ……..

Son fıkra yürürlükten kaldırılmaktadır.

ANLAMI

MİLLETVEKİLLİĞİ DÜŞMEYECEK

Milletvekilliğinin düşürülmesi uygulamasını kaldırıyor.

1982 ANAYASASI

B. Başkanlık Divanı

Madde 94. – Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanı, Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Kâtip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur.

Başkanlık Divanı, Meclisteki siyasî parti gruplarının üye sayısı oranında Divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur. Siyasî parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yıldır .

TEKLİF METNİ

B. Başkanlık Divanı

Madde 94. – Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanı, Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Kâtip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur.

Başkanlık Divanı, Meclisteki siyasî parti gruplarının üye sayısı oranında Divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur. Siyasî parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki yıldır, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder.

ANLAMI

TBMM BAŞKANLIK DİVANI

Anayasanın 94. maddesinin 3. fıkrasında değişiklik yapılmasını öngörüyor. Buna
göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı seçimlerinin her yasama döneminde iki kez
yapılması ve ilk seçilenlerin görev süresinin iki yıl olması, ikinci devre için seçilenlerin görev
süresinin ise o yasama döneminin sonuna kadar devam etmesi öngörülüyor.

1982 ANAYASASI

B. Yargı Yolu

Madde 125 – İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.  (Ek hükümler:  13/08/1999 – 4446/2 md.)  Kamu hizmetleri    ile    ilgili    imtiyaz   şartlaşma   ve   sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla  çözülmesi  öngörülebilir.   Milletlerarası  tahkime  ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir.

Cumhurbaşkanının  tek  başına  yapacağı  işlemler  ile  Yüksek Askeri Şuranın kararları yargı denetimi dışındadır.

İdari  işlemlere  karşı  açılacak davalarda süre,  yazılı  bildirim tarihinden başlar.

Yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.

İdari işlemin uygulanması  halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş halinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.

İdare, kendi eylem işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

TEKLİF METNİ

B. Yargı Yolu

Madde 125 – İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu  açıktır.  (Ek  hükümler:   13/08/1999  -  4446/2  md.)  Kamu hizmetleri    ile    ilgili    imtiyaz   şartlaşma   ve   sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla  çözülmesi   öngörülebilir.   Milletlerarası   tahkime  ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir.

Cumhurbaşkanının  tek  başına  yapacağı   işlemler  ile  Yüksek Askeri   Şuranın   kararları   vargı   denetimi   dışındadır.   Ancak, Yüksek Askeri Şuranın Silahlı Kuvvetlerden her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır.

İdari  işlemlere  karşı  açılacak davalarda  süre,  yazılı  bildirim tarihinden başlar.

Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette verindelik denetimi şeklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.

İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Kanun, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş halinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.

İdare, kendi eylem işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

ANLAMI

YAŞ KARARLARI YARGIYA AÇILIYOR

Anayasanın 125. maddesinde değişiklik yapılarak, Yüksek Askeri Şurası (YAŞ)’nın
terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç, her türlü ilişik kesme kararlarına
karşı yargı yolunun açılması öngörülüyor. Ayrıca yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimi ile sınırlı olacak, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde
kullanılamayacak.